વિજ્ઞાનકથા નવલકથા ધ એન્ડ ઓફ એવરીથિંગને બુકર; 81 વર્ષના એમ. જોન હેરિસન વિજેતા

બ્રિટિશ લેખક એમ. જોન હેરિસને પોતાની નવલકથા ધ એન્ડ ઓફ એવરીથિંગ માટે 9 નવેમ્બરે 2026નો બુકર પુરસ્કાર જીત્યો. કારણ ન જણાવાયેલી એક આપત્તિથી ભાંગી પડેલા બ્રિટનની કટાક્ષભરી કથા આ નવલકથા કહે છે. બુકર જીતનારી આ પ્રથમ વિજ્ઞાનકથા છે.

81 વર્ષના હેરિસનને લંડનના ઓલ્ડ બિલિંગ્સગેટમાં યોજાયેલા સમારોહમાં 50,000 પાઉન્ડનો પુરસ્કાર એનાયત થયો. એપીના અહેવાલ મુજબ પુરસ્કારના ઇતિહાસમાં તેઓ સૌથી વયોવૃદ્ધ વિજેતા છે. 2019માં જીત્યાં ત્યારે માર્ગરેટ એટવુડની જે ઉંમર હતી, તેનાથી તેઓ બે વર્ષ મોટા છે.

નવલકથા

નજીકના ભવિષ્યના ઇંગ્લેન્ડના દક્ષિણ કિનારે આ કથા આકાર લે છે. ક્યારેય સમજાવાયેલી નથી એવી આપત્તિ પછી સમાજ વેરવિખેર થઈ ગયો છે અને વિચિત્ર પરગ્રહવાસીઓ આવી પહોંચ્યા છે. દરિયાકિનારે વસ્તુઓ વીણતો એક માણસ કથાનો નાયક છે. ફોઈ સાથે રહેતા તેને સતત આકાર બદલતી એક રહસ્યમય વસ્તુ મળે છે.

નિર્ણાયક મંડળનાં અધ્યક્ષ ઇતિહાસકાર મેરી બિયર્ડે તેને ભવિષ્યની નજરે જોયેલું આજનું રાજકારણ ગણાવ્યું. પોતે ન સમજી શકે તેવી કટોકટીનો સામનો કરતો સમાજ તેમાં દેખાય છે, એમ તેમણે કહ્યું. કવિ રેમન્ડ એન્ટ્રોબસ અને ગાયક જાર્વિસ કોકર પણ નિર્ણાયકો હતા.

કેમ મહત્ત્વનું

મોટા સાહિત્ય પુરસ્કારો વિજ્ઞાનકથાને ભાગ્યે જ મળે છે. સારી રીતે લખાયેલી વિજ્ઞાનકથા પણ સાહિત્ય જ છે, એવી દલીલ પોતે 40થી 50 વર્ષથી કરતા આવ્યા છે, એમ હેરિસને પુરસ્કાર પહેલાં કહ્યું હતું. તમામ કથાસાહિત્ય સાહિત્ય જ છે, તેથી પુરસ્કારે “લિટરરી ફિક્શન” શબ્દનો ઉપયોગ બંધ કર્યો છે, એમ બુકર પ્રાઇઝ ફાઉન્ડેશનનાં મુખ્ય કાર્યકારી ગેબી વુડે જણાવ્યું.

હેરિસને અગાઉના વિજેતાઓ ડગ્લસ સ્ટુઅર્ટ અને માર્લન જેમ્સ તથા પુલિત્ઝર વિજેતા એલિઝાબેથ સ્ટ્રાઉટ સહિત પાંચ ફાઇનલિસ્ટને પાછળ છોડ્યા. આ તેમની 13મી નવલકથા છે.

પૃષ્ઠભૂમિ

1969માં શરૂ થયેલો બુકર પુરસ્કાર બ્રિટન અને આયર્લેન્ડમાં પ્રકાશિત કોઈ પણ દેશની અંગ્રેજી નવલકથાઓ માટે છે. સલમાન રશ્દી અને અરુંધતી રૉય તેના વિજેતાઓમાં છે. ગયા વર્ષે ડેવિડ સલાયની નવલકથા ફ્લેશને તે મળ્યો હતો.