એનવીએસ-03 ભ્રમણકક્ષામાં: ભારતની પોતાની જીપીએસ નાવિક માટે આ કેમ મહત્ત્વનું છે

ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંગઠન (ઇસરો)એ નવા નેવિગેશન ઉપગ્રહ એનવીએસ-03ને તેની નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત કર્યો છે. ભારતની પોતાની ઉપગ્રહ નેવિગેશન પ્રણાલી નાવિકને ફરી મજબૂત કરવાની દિશામાં આ મહત્ત્વનું પગલું છે. 30 ઓક્ટોબરે રાત્રે 11.51 વાગ્યે શ્રીહરિકોટાના બીજા લોન્ચ પેડ પરથી જીએસએલવી-એફ18 રોકેટ દ્વારા તેને છોડવામાં આવ્યો. આ જીએસએલવીની 20મી ઉડાન હતી.

નાવિક શું છે?

નાવિક (નેવિગેશન વિથ ઇન્ડિયન કોન્સ્ટેલેશન) અમેરિકાની જીપીએસનો ભારતીય વિકલ્પ છે. તે ભારત અને આસપાસના આશરે 1,500 કિલોમીટર વિસ્તારમાં સ્થાન, માર્ગ અને સમયના સંકેતો આપે છે. સંકટના સમયે વિદેશી પ્રણાલીઓ ઉપલબ્ધ ન હોય ત્યારે પણ કામ કરતી રહે, એ તેનો હેતુ છે. સશસ્ત્ર દળો, માછીમારી બોટ, આપત્તિ ચેતવણી અને વાહન ટ્રેકિંગમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે; મોબાઇલ ફોનમાં પણ ઉપયોગ વધી રહ્યો છે.

પ્રક્ષેપણ કેમ જરૂરી હતું

નાવિક સાત ઉપગ્રહોના આધારે ઘડાઈ હતી, પરંતુ ઘણા જૂના ઉપગ્રહો બગડી ગયા છે અથવા તેમની આવરદા પૂરી થઈ ગઈ છે; માત્ર ત્રણ જ પૂર્ણ રીતે સેવા આપી રહ્યા હોવાનું અધિકારીઓએ કહ્યું હતું. જાન્યુઆરી 2025માં જીએસએલવી-એફ15 દ્વારા મોકલાયેલો એનવીએસ-02 એન્જિન ચાલુ કરનાર એક વાલ્વની ખામીને કારણે કાર્યકક્ષા સુધી પહોંચી શક્યો ન હતો. આશરે 2,232 કિલો વજનનો એનવીએસ-03 નવી પેઢીનો ત્રીજો ઉપગ્રહ છે, જેમાં ભારતમાં બનેલી અણુ ઘડિયાળ અને ફોન સાથે વધુ સારી રીતે કામ કરતો નવો નાગરિક સંકેત છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ પ્રક્ષેપણને નાવિકને મજબૂત કરવાની દિશામાં મહત્ત્વનું પગલું ગણાવ્યું.

હવે શું

ઉપગ્રહને પોતાની જગ્યાએ સ્થિર થવામાં અને પરીક્ષણ પૂરાં થવામાં થોડાં અઠવાડિયાં લાગશે; ત્યાર બાદ જ તે સેવામાં જોડાશે. ઇસરોએ માર્ચ 2027ના અંત પહેલાં ઓછામાં ઓછાં વધુ પાંચ પ્રક્ષેપણનું આયોજન કર્યું છે: પીએસએલવી અને એસએસએલવીના બે-બે અને એક ખાનગી કંપનીનું એક. માનવ અવકાશ ઉડાન કાર્યક્રમ ગગનયાનની પ્રથમ માનવરહિત ઉડાન પણ આ વર્ષના અંતમાં અથવા આવતા વર્ષની શરૂઆતમાં થવાની અપેક્ષા છે.