અલ નીનો આ શિયાળે તમારું ખાવાનું બિલ કેમ વધારી શકે છે

ઑક્ટોબરમાં ભારતનો છૂટક મોંઘવારી દર 6 ટકાથી ઉપર જવાનો અંદાજ છે, જે ભારતીય રિઝર્વ બૅન્ક (આરબીઆઈ)ના લક્ષ્યાંક દાયરાની ઉપલી મર્યાદાથી વધુ છે, અને તેનું મુખ્ય કારણ ખાદ્યચીજો છે. તેની પાછળ છે અલ નીનો, પ્રશાંત મહાસાગરના ગરમ થવાની એ ઘટના જેણે આ વર્ષે ભારતનું હવામાન બગાડ્યું. તે તમારા રસોડા સુધી આ રીતે પહોંચે છે.

અલ નીનો શું છે?

અલ નીનો એટલે મધ્ય અને પૂર્વ પ્રશાંત મહાસાગરની સપાટીના પાણીનું સમયાંતરે ગરમ થવું. તેનાથી વિશ્વભરમાં પવન અને વરસાદની પેટર્ન બદલાય છે. મોટા ભાગનાં અલ નીનો વર્ષોમાં ભારતનું ચોમાસું સામાન્ય કરતાં નબળું રહે છે અને શિયાળો વધુ ગરમ અને સૂકો હોઈ શકે છે.

આ વર્ષે ભારત પર અસર

દેશના મોટા ભાગમાં ચોમાસું નબળું રહ્યું. મહારાષ્ટ્રે તેના 358માંથી આશરે 305 તાલુકાને દુષ્કાળગ્રસ્ત જાહેર કર્યા છે; તમિલનાડુનાં 15 મોટાં જળાશયો માત્ર એક-તૃતીયાંશ ભરાયેલાં છે, જ્યારે ગયા વર્ષે 92 ટકા ભરાયેલાં હતાં. હવામાન વિભાગને દક્ષિણ ભારતમાં નવેમ્બરનો વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઘણો ઓછો રહેવાની અપેક્ષા છે.

તેનાથી રવી વાવેતર ધીમું પડ્યું છે, જે જમીનના ભેજ અને સંગ્રહિત પાણી પર આધાર રાખે છે. નવેમ્બરની શરૂઆત સુધીમાં આશરે 18 લાખ હેક્ટરમાં વાવેતર થયું હતું, જ્યારે ગયા વર્ષે આ સમય સુધીમાં આશરે 28 લાખ હેક્ટરમાં; ઘઉંનું વાવેતર પણ પાછળ છે.

ભાવ કેમ વધે છે

ખાદ્યચીજો અને ઇંધણના ભાવ વધવાથી છૂટક મોંઘવારી જુલાઈના 4.5 ટકાથી વધીને ઑગસ્ટમાં 4.8 ટકા અને સપ્ટેમ્બરમાં 5.5 ટકા થઈ. રેટિંગ એજન્સી ઇક્રાનો અંદાજ છે કે 12 નવેમ્બરે જાહેર થનારો ઑક્ટોબરનો આંકડો આશરે 6.1 ટકા રહેશે અને ખાદ્ય મોંઘવારી 8 ટકાથી ઉપર જશે. ઇક્રાના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી અદિતિ નાયરના મતે ખાદ્ય મોંઘવારી આખા નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન 5 ટકાથી ઉપર રહી શકે છે, અને જો રવી પાકને પણ અસર થાય તો તે પછી પણ.

આરબીઆઈના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ ઑક્ટોબરની નાણાનીતિ બેઠકમાં અલ નીનો અને નબળા ચોમાસાને ખેતી, ગ્રામીણ ખર્ચ અને ભાવ માટે જોખમ ગણાવ્યાં હતાં.

સરકાર શું કરી રહી છે

ભાવ કાબૂમાં રાખવા કેન્દ્ર સરકાર પોતાના ભંડારમાંથી લોટ મિલોને ઘઉં વેચી રહી છે, અને વેપારીઓ માટે સંગ્રહમર્યાદા તથા નિકાસ પરના પ્રતિબંધો ચાલુ રાખ્યા છે.

શેના પર નજર રાખવી

12 નવેમ્બરે ઑક્ટોબરનો મોંઘવારીનો આંકડો; ડિસેમ્બરની શરૂઆતમાં આરબીઆઈની આગામી નાણાનીતિ; અને ફેબ્રુઆરી-માર્ચનું હવામાન, જ્યારે લણણી પહેલાં જ લૂ ઘઉંના દાણાને નાના કરી શકે છે, જેવું 2022માં થયું હતું.